Wat is het nut van de combinatie?
Het nut van de combinatie van het drie fasen-model is dat het kan worden zowel op macro als op micro niveau, maar in de combinatie met het Droste effect komt de onderlinge relatie tussen de niveaus tot stand. Het kan worden toegepast op zowel eenvoudige als complexere situaties, op kleine en grote organisaties en op netwerkorganisaties.
Opmerking 1: Wel moet worden opgemerkt dat de nadere invulling op de verschillende niveaus niet eenduidig is, maar afhankelijk is van de mate van centralisatie of decentralisatie van verantwoordelijkheden.
Opmerking 2: De verantwoordelijkheden uit de drie besturingslagen en de hiërarchische lijn verantwoordelijkheden in een organisatie, komen meestal niet overeen. Dit geeft het bekende spanningsveld tussen staf (het HOE) en lijn (het DOEN).
Hoe zijn deze twee modellen te combineren?
Hiërarchische omgeving
Hieronder zien we in een plaatje, de toepassing van de combinatie van het 3 fasen model en het Droste-effect in een hiërarchische omgeving.
De 3 fasen WAT, HOE en DOEN gelden allereerst voor de organisatie als geheel. Daarbinnen top -down op het niveau van het hoofd van de afdeling. De drie fasen komen ook weer terug op het lagere niveau bij de afdelingschefs. Daar zijn ze dus toepasbaar op afdelingsniveau, maar wel binnen wat er voor de hele organisatie op het niveau van hoofd is geformuleerd. Op het laagste niveau komt hetzelfde weer terug, maar nu weer binnen hetgeen is geformuleerd op het niveau van de afdelingen. Uiteraard is deze organisatie weer een onderdeel van een grotere organisatie en gelden voor het hoofd dus datgene wat op hoger niveau is geformuleerd.
Netwerkomgeving
Hieronder zien we in een plaatje, de toepassing van de combinatie van het 3 fasen-model en het Droste-effect in een netwerkomgeving. Het grote verschil met de hiërarchische omgeving is dat er geen sprake is van een top-down situatie, maar dat alleen via overleg naar een gemeenschappelijk WAT, HOE en DOEN kan worden gestreefd.
Toepassingen.
Voorbeeld 1: In een groot commercieel bedrijf.
Op het strategisch niveau (het WAT) het bestuur, op tactisch niveau het hoofdkantoor (het HOE) en op operationeel niveau (het DOEN) de uitvoerende organisatie.
Opmerking : De organisatie is hiërarchisch georiënteerd.
- Het bestuur bepaald de lange termijn strategie.
- Het hoofdkantoor is verantwoordelijk voor het beleid (het HOE), maar heeft vaak geen echte lijnverantwoordelijkheid.
- Binnen een uitvoerende organisatie (bijvoorbeeld een “plant”) kan ook weer onderscheid gemaakt worden tussen de directie (het WAT), de staf (het HOE) en de uitvoering (het DOEN).
Voorbeeld 2: In de politiek
Een onderscheid kan worden gemaakt tussen het landelijk niveau, het provinciaal niveau en het gemeentelijk niveau. In deze constellatie is er veel bestuurlijke verwarring, omdat de mate van decentralisatie van verantwoordelijkheden voor diverse beleid/werkvelden verschillend is ingevuld. De ministeries spelen daarin een grote rol omdat voor sommige beleidsvelden hier tot op detail niveau regelgeving wordt vastgesteld.
Opmerking: De politiek is netwerk georiënteerd.
Voorbeeld 3: Op gemeentelijk niveau
Hier bepaald het gemeentelijk college het WAT. Het ambtenaren apparaat werkt het beleid (het HOE) uit en het maatschappelijk middenveld voert het beleid uit. Ook hier zie je grote verschillen in decentralisatie.
Voorbeeld 4: In grote vrijwilligersorganisaties
Ook hier zijn vaak drie niveaus te onderscheiden. Het landelijk niveau, het regio niveau en het plaatselijke niveau. In deze vrijwilligers organisaties is er wel sprake van drie niveaus, maar is juridisch het laagste niveau vaak zodanig zelfstandig dat er nauwelijks van bestuurlijke lagen gesproken kan worden en het laagste niveau zich ook vaak zelfstandig voelt en zich als zodanig afzet tegen het centrale niveau.

